ENİNE BOYUNA FUTBOL?

ENİNE BOYUNA FUTBOL?

Dünya da olduğu gibi, ülkemizde de futbol en çok izlenen, sevilen, takip edilen spor branşlarının başındadır.  Acaba öylemi?

Ülkemizde futbol denilince öncelikle akla dört büyükler gelmektedir. Adı geçen bu takımların taraftar gruplarının dışında kalan diğer şehir takımları, büyük takımlarla yaptıkları maçlar haricinde taraftarlarının maçlara gitme oranları her daim düşük olmuştur. Bu durumu, istisnai olarak aynı şehrin takımları arasında yapılan maçlar bozmaktadır. Örneğin Göztepe – Karşıyaka gibi.

Peki, taraftarlar neden maçlara gitmiyor? Bunun nedenlerini tartışmadan önce, bize acı gerçekleri gösteren rakamları incelemek gerekiyor. Özellikle pandemi sonrası kalkan kısıtlamalarla birlikte tüm dünya genelinde taraftarlar maçları izlemek için statlara koşarken bizim yakada eskiye oranla değişen yeni şeyler olmadı. Bu anlamda en doğru veriler 2022-2023 yılına, yani geçtiğimiz seneye ait.

Prof. Dr. Selçuk Bora ÇAVUŞOĞLU

Medyascope web sitesi, spor sevisinin yayınladığı UEFA raporuna göre, Avrupa’da 109 milyon taraftar 2022-2023 sezonunda yerel üst düzey liglerde takımlarını desteklemek için stadyumlara koşmuş. Maçlara giden taraftar dağılımına bakıldığında Avrupa’nın 5 büyük ligi (İngiltere, İspanya, Almanya, İtalya ve Fransa) ön plana çıkmaktadır. Diğer yandan konu ülkemize gelince, nüfus ortalamasına oranla tribünleri doldurmada beklentilerin çok altında kaldığımız görülüyor. 85 milyona yakın nüfusa sahip Türkiye’de sadece 5,6 milyon taraftar, takımlarını desteklemek için stadyumlara gitmiş. Tüm bu UEFA verileri ışığında, 2022/23 sezonunda Avrupa liglerinde toplam 17 kulüp kendi liginde 1 milyondan fazla seyirci sayısına ulaşmış durumda. Sırasıyla bu kulüplerin bağlı bulunduğu ülkeler; İngiltere: 6 kulüp, Almanya: 3 kulüp, İspanya: 3 kulüp, İtalya: 3 kulüp, İskoçya: 1 kulüp, Fransa: 1 kulüp.[1]

Şimdide bu ülkelerin nüfus dağılımlarına bakalım. 2022 yılında yapılan nüfus sayımlarına göre yaklaşık olarak adı geçen ülkelerin nüfus dağılımları; İngiltere 67 milyon, Almanya 84 milyon, İspanya 48 milyon, İtalya 59 milyon, Fransa 68 milyon. Son olarak 2019 yılında yapılan nüfus sayımına göre İskoçya’nın toplam nüfusu ise, yine yaklaşık olarak 6 milyon. Bu altı ülkenin bünyesinde kendi liglerinde mücadele eden 17 kulübün her biri 1 milyon seyirci sayısını aşıyor.

İşin bizi acıtan kısmı ise bu ülkelerin bize kıyasla nüfus oranlarının azlığı. Bunlardan sadece Almanya’nın nüfusu bizim nüfusumuza yakın. Diğerleri ile aramızda ciddi bir sayısal fark var. Hele ki, İskoçya’yı baz alırsak durumun vahameti daha da ortaya çıkmaktadır. Toplamda 6 milyon nüfusu olan İskoçya liginde bile 1 milyon seyirci sayısını aşan takım çıkarken, bizde bir tane bile yok. Hepsinden öte üstelik dört büyüklerden biri bile bu sayının yanına bile yaklaşamıyor. Ülkemiz süper liginde, 2022-2023 sezonunda mücadele veren toplam takım sayısının 19 olduğunu göz önüne aldığımızda durumun içler acısı vahameti daha da fazla ortaya çıkıyor.

Şimdi de doğru bir kıyaslama yapabilmek adında, 2022-2023 Süper Lig sezonunda bizdeki maça gitme ortalamalarını inceleyelim. Beinsports web sitesinde yayınlanan verilere göre;  Beşiktaş |İç Saha maç sayısı: 16 | Toplam seyirci: 524.748 | Maç başına ortalama: 32.796, Fenerbahçe | İç Saha maç sayısı: 17 | Toplam seyirci: 651.467 | Maç başına ortalama: 38.321, Galatasaray | İç Saha maç sayısı: 18 | Toplam seyirci: 812.818 | Maç başına ortalama: 45.156, Trabzonspor | İç Saha maç sayısı: 18 | Toplam seyirci: 390.484 | Maç başına ortalama: 21.693, üç büyükler haricinde diğer İstanbul takımlarının seyirci ortalamaları ise; VavaCars Fatih Karagümrük | İç Saha maç sayısı: 18 | Toplam seyirci: 24.362 | Maç başına ortalama: 1.353, süper Lig şampiyonluğu olan Medipol Başakşehir | İç Saha maç sayısı: 16 | Toplam seyirci: 41.349 | Maç başına ortalama: 2.584, Kasımpaşa | İç Saha maç sayısı: 18 | Toplam seyirci: 40.846 | Maç başına ortalama: 2.269, İstanbulspor | İç Saha maç sayısı: 18 | Toplam seyirci: 44.553 | Maç başına ortalama: 2.475. Anadolu takımlarının seyirci sayıları da pek iç açıcı değil. Adana Demirspor | İç Saha maç sayısı: 16 | Toplam seyirci: 270.868 | Maç başına ortalama: 16.929, Arabam.com Konyaspor | İç Saha maç sayısı: 18 | Toplam seyirci: 185.459 | Maç başına ortalama: 10.303, Stadyumu yeni yapılan ve 21.500 seyirci kapasitesi olan Çotanak Spor Kompleksine sahip Bitexen Giresunspor | İç Saha maç sayısı: 17 | Toplam seyirci: 107.629 | Maç başına ortalama: 6.331, bir turizm şehri olan Antalya takımı Fraport TAV Antalyaspor | İç Saha maç sayısı: 17 | Toplam seyirci: 177.033 | Maç başına ortalama: 10.413.[2]

Belki bazıları, seyirci sayılarındaki bu yetersiz sayıyı yaşanan Hatay depremine bağlayabilir. Allah bira daha yaşatmasın, hepimizi derinden sarsan ve üzen acı deprem sonrası bir süre liglere ara verildi ve sonrasında her şey kaldığı yerden devam etti. Ancak biz yine de yaşanan bu üzücü olayın özellikle Anadolu’yu derinden etkilediğini kabul edelim ve oradaki maça gitme istatistiklerini dikkate almayalım. Peki, İstanbul takımları için ne dememiz gerekiyor? Bu noktada hangi bahaneyi ortaya sürmek gerekir?

Aslına bakarsanız işin hiçbir bahanesi yok. Bu bahaneleri ortaya atanlarda çok iyi biliyorlar ki işin aslı, futbolumuzu yönetenler! Bu kişiler önce pandemi sürecinden bir güzel yararlandılar, sonrasında ise yaşanan üzücü depremi bahane ettiler.

Spor yönetimi işi bir bilim işidir. Yönetim bilimlerinin bir parçasıdır. Kocaman bir ağacın meyve veren dallarından biridir. Eğer güzel bir hasat almak istiyorsanız, bir ağacı büyütmek için onu toprağa ekmek ve su vermek yetmez. Ona nasıl bakmanız gerektiğini de bilmeniz gerekir. Ne zaman ne kadar su verilir ne zaman ilaçlanır, hangi tip ilaç verilir, dalları ne zaman budanır ne zaman aşılama yapılır…vb. Bunları bilmeden ağaç belki büyür ama size istediğiniz hasadı vermez, veremez.

Spor bir kültür meselesidir. Spor kültürünü yaygınlaştırmak için sporun tüm paydaşları taşın altına ellerini sokmalı ve bunun için bir şeyler yapmalılar.

Peki bu işin formülü ne?

Bana göre bu sorunun cevabı UEFA’nın yedi temel değerlerinin içerisinde gizli.

UEFA’nın web sitesinde bu yedi temel değer şu şekilde açıklanmaktadır. [3]

• • • Saygı: Kültür ve geleneklerdeki çeşitliliği kabul edin, herkese onurlu ve saygılı davranın, insanlara her zaman öncelik verin.
    • Eşitlik: Yaşı, yeteneği, geçmişi, cinsiyeti veya dini ne olursa olsun herkesi için eşit bir şekilde teşvik etme sorumluluğunun bilincinde olun.
    • Açıklık: İnsanların sesini yükseltmesine olanak tanıyan ve herkesin oyunun koruyucusu olarak rolünü kabul eden kapsayıcı, şeffaf bir kültür yaratın.
    • Birlik: Futbol dünyasının kolektif gücünden, kaynaklarından, uzmanlığı ve bilgi birikiminden herkesin yararlanmasını sağlayın.
    • Mükemmellik: Mümkün olan en yüksek standartları belirleyerek, futbolun her alanında öncü olmasını sağlayın.
    • Bütünlük: Yapılan her işin merkezinde UEFA’nın kuruluş ilkesinin güven ve tarafsızlık olduğuna dair desteklenmesi.
    • Adalet: Adil oyun ruhunun, Avrupa futbolunun bir standarttı olduğunu kabul ederek çalışın.

Bu yedi temel değeri ortaya atan UEFA’nın, geçmişte bazı yöneticiler yüzünden başının ağrıdığı dönemler de olmuştur. Ama şunu unutmamak gerekir; kişiler gelip geçicidir ve asıl olan kurumların kendisidir. Bir kurumu yönetmek sistem işidir. Sistemi bilmeden yönetim sağlıklı olamaz.

Spor kültürünün yaygınlaştırılması, sporda Fair Play (Adil Oyun) felsefesinin taraftarlara aktarılması, yaygınlaştırılması bu kültürün bir parçasıdır. Maalesef bu konuda da yetersizlikler söz konusudur. Son zamanlarda futbolumuzda yaşanan kötü ve üzücü olaylar bunun bir göstergesidir.

Futbolumuzda istediğimiz, arzuladığımız başarıyı elde edebilmek için özellikle şu başlıklara dikkat etmeliyiz;

• Daha fazla uluslararası organizasyona ev sahipliği yapabilmek için gerekli alt yapıları tamamlamalı, eksikliklerimizi gidermeliyiz. Özellikle büyük şehirlerimizde bulunan stadyumları iyileştirmeli, trafik konusunda yerel yönetimlerle ortak hareket edilmeli. Belediyeler ve ulaştırma bakanlığımız stadyumlara taraftarların daha kolay ve hızlı ulaşabilmesi için metro gibi daha birçok alternatif üzerine ortak hareket etmelidir. Özellikle üç büyükler diye tabir ettiğimiz Beşiktaş, Fenerbahçe ve Galatasaray’ın taraftarlarının maçlara giriş ve çıkışları sırasında büyük sıkıntılar yaşanmaktadır. Diğer yandan UEFA ‘nın ülkelere organizasyon verme kriterlerinden birisi de maçlara ulaşım kolaylığıdır. Bunları göz önünde bulundurmak gerekir. Trafik sorunu maçlara gitme oranını ciddi derecede etkilemektedir.
• Spor Turizmi ve Etkinlik yönetimi konusunda daha fazla çaba serf etmeliyiz. Özellikle Şampiyonlar Ligi finali, Dünya Kupası gibi organizasyonlar esnasında konaklama büyük bir önem taşımaktadır. Maçları izlemeye gelecek olan taraftarların konaklamaları, yer bulma konusunda sıkıntı çekmemeleri, otellerin yıldız sayılarına göre sundukları hizmette kalite standartlarını iyileştirmeleri gerekir. Çok iyi, üst düzey hizmet veren otel sayımız yadsınamayacak kadar fazla, ama yetmez. Tamamında bir standart oluşturmalı ve düzenli denetlemelerle bu durum sürekli olarak garanti altına alınmalıdır.
• Spor Pazarlaması ve Spor Sponsorluğu konusunda ciddi ilerleme kaydetmeye ihtiyacımız var. Futbol için bacasız fabrika tabirini kullanırız. Futbol spor endüstrisinin önemi bir paydaşıdır. Kulüplerin sponsorluk gelirleri göz önüne alındığında rakamlar Avrupa takımlarının çok altında kalıyor. Örneğin, Barcelona ya bir Japon firması dört yıllığına toplamda 200 milyon Euro’ya sponsor olurken, bizim kulüplerimizden birine neden uluslararası bir firma sponsor olmaz? Bunun iki nedeni var. Birincisi elbette sportif başarı. Futbol istatistik işidir. İstatistiklere göre Barcelona’nın her sene şampiyonlar liginde en kötü çeyrek final oynama ihtimali bulunmaktadır. Bizden hiçbir takım bu ihtimal dahilinde olmadığından böylesi bir sponsor bulma ihtimalide düşük kalmaktadır. Bu durumu örneklendirmek gerekirse; ’’FourFour Two dergisinde yayınlanan habere göre; Avrupa’da 5 büyük ligdeki takımların %11,2’sinin ana sponsoru konumunda bulunan bahis şirketlerinin, özellikle İngiltere Premier Lig’deki faaliyetleri dikkat çekici. Öyle ki dünyanın en çok takip edilen ligindeki kulüplerin %40’ı, formalarında bahis şirketlerinin reklamını taşımaktadırlar. İspanya La Liga’da ise ağırlıklı olarak gıda sektörünün etkisi görülüyor. La Liga kulüplerinin %20’lik kısmı formalarında gıda sektöründe faaliyet gösteren şirketlerin logolarını taşıyorlar. İtalya Serie A’da sanal ticaret, Bundesliga’da araç kiralama ve sigorta ve Fransa Ligue 1’de ise emlak sektöründeki firmalar kulüplerin finansmanında ağırlıklı olarak yer kaplıyorlar.’’[4] Avrupa kulüplerine sponsor olan tüm bu firmalar farklı ülkelerin uluslararası alanda hizmet veren yabancı firmaları konumunda. Elbette uluslararası başarının olmaması taraftarların futbolumuza olan ilgisini de doğrudan etkilemektedir. Bu da işin farklı bir yönüdür. Futbol taraftarı desteklediği takım başarılı olduğunda maçlara daha fazla ilgi gösterir. Başarı demek daha çok taraftar, daha çok taraftar daha çok sponsor, yayın geliri demektir. Görüldüğü gibi hepsi birbirine entegre durumda.
• Öte yandan ülkemizde de hizmet veren uluslararası birçok yabancı marka, firma bulunmakta. Bu markalar ülkemizde hizmet verirlerken neden futbolumuza ciddi yatırımlar yapmıyorlar? Bu konudaki çalışmaları artırmak gerekir. Sonuçta ülkemizde hizmet veriyorlarsa, futbolumuzun gelişmesi adına taşın altına da ellerini sokmak zorundalar. Belki de bu firmaların spora yatırım yapmaları gerekliği konusunda yasal bir mevzuat oluşturulmalı. Kaldı ki spora yapılan yatırım noktasında vergi muafiyetliyi konusunda birtakım avantajlar da hali hazırda mevcut. Vergi muafiyeti demişken, acilen düzenlenmesi gereken bir konuda futbolculara tanınan vergi avantajı. Katar bile bir futbolcunun yıllık kazancının neredeyse yarısını vergi olarak alırken biz neden bunu yapmıyoruz? Biz vergi zengini miyiz? Bu konuda özellikle bazı kulüp yöneticileri tarafından yapılan açıklamalar trajikomik. Diyorlar ki; vergi avantajları olmaz ise ülkemize yabancı oyuncular gelmezmiş. Gelmesin efendim. Sırf vergi avantajı açısından geliyorlarsa gelmesinler. Bize, buraya gönül verecek, burada oynayacak futbolcular gerekli. Bu da ligimizin kalitesini artırmakla ilgili. Bunun başlangıç noktası ise milli takımımızdır. Önce ciddi uluslararası başarı elde edebilecek bir milli takım oluşturulmalı, bunu başarabilmek için de alt yapılarımıza ağırlık vermeliyiz. Sahada neredeyse on bir yabancı ile oynarken bunu grçekleştirmek imkansızdır. Hayır, oynatıyoruz da ne oluyor? Gene doğru düzgün bir başarı ortada yok. Kendin pişi kendin ye, kendi kendine eğlen.
• Futbol alanında istihdam konusunda seçici davranmalıyız. Kulüpler hatır gönül işi ile yönetilmemeli. Bana kalırsa kulüplerin acilen özelleştirilmesi ve şirketleşmesi gerekir. Aksi halde bir arpa boyu ilerlememiz zor. Kulüp başkanları, yönettikleri kulüplerde ne kadar özverili olurlarsa olsunlar, yönettikleri kulüplerin gelir kalemlerinin doğru yönlendirilmesi konusunda bazen yeterli olamayabiliyorlar. Örneğin, bir başkan kendi fabrikasında gereksiz sayıda eleman çalıştırır mı? Asla çalıştırmaz, çünkü bu ekstra bir maliyet demektir. Ya da gereksiz bir harcama yapar mı? Bunun cevabı da hayır. Ama konu yönettikleri kulüpler olunca durum değişiyor. Yanlış transferler, gereksiz harcamalar futbolumuza ciddi zararlar veriyor. İşte bundan dolayı kulüpler acilen özelleştirilip bir şirket mantığı ile yönetilebilirse, görülecek ki zaman içerisinde sportif başarı da hızlı bir şekilde artacaktır. Çünkü kimse kar etmeyen bir şirketin sahibi olmak istemez.
• Amerikan Çalışma İstatistikleri Bürosunun (U.S Bureau of Labor Statistics) yayınladığı rapora göz atarsanız 2031 yılına kadar Spor Yönetimi kariyer alanında ciddi bir büyüme yaşayacak.[5] O halde bu noktada Spor Bilimcilere de büyük işler düşüyor. Öğrencilerimizin pastadan bu büyümeden pay alabilmeleri için onları en iyi şekilde eğitmeli, dünyaya farklı bir perspektiften bakmalarını sağlamalıyız.

Özetle, tüm bu yazdıklarımın hepsi birbirleriyle bağlantılı konular. Futbolun, sporun bir parçası, sporun ise bir kültür meselesi olduğunu, bu kültürü yaygınlaştırmak, futbola olan ilgiyi artırabilmek için tüm bu bileşenlerin birbirleriyle uyumlu olmasını sağlamak durumundayız.

Bunu sağlamanın yolu doğru insanlarla çalışmak, doğru insanları istihdam etmek, futbolun içerisine Spor Bilimleri fakültelerini, Spor Yönetim Bilimcilerini daha fazla dahil etmek gerektiğinin farkında olmak gerekir.

Örneğin, bu konuda bir yasa çıkartılsa, bu yasaya göre küçük ya da büyük ölçekli, amatör ya da profesyonel her kulübün bir danışman ile (Doçent, Profesör düzeyinde bir Spor Bilimci ile) çalışma zorunluluğu olsa nasıl olur?

Sevgiyle kalın,

Prof. Dr. Selçuk Bora Çavuşoğlu

KAYNAKLAR

[1] Medyascope, Spor Servisi https://medyascope.tv/2023/09/21/uefadan-detayli-rapor-turk-takimlari-icin-aci-gercekler/ Alıntılanma tarihi 18.04.2024

[2] 2022-2023 sezonu Süper Lig seyircci ortalamaları, https://beinsports.com.tr/fotogaleri/super-lige-2022-2023-sezonu-seyirci-ortalamalari/1 , Alıntılanma Tarihi: 18.04.2024

[3] Değerlerimiz,  https://www.uefa.com/about/what-we-do/our-values/ ,

[4] Hangi Ligde Hangi Sektör Baskın, https://www.fourfourtwo.com.tr/post/avrupa-devlerinin-sponsorlar%C4%B1 Alıntılanma Tarihi 21.04.2023

[5] Spor Yönetimi Kariyer Alanında Büyüme İstatistiği, https://www.bls.gov/opub/mlr/2022/article/projections-overview-and-highlights-2021-31.htm , Alıntılanma Tarihi 21.04.2023.