Ana Sayfa Eğitim OKULLARDA FAİR-PLAY EĞİTİMİNE GENEL BAKIŞ

OKULLARDA FAİR-PLAY EĞİTİMİNE GENEL BAKIŞ

Yazar

İsrafil Yaşın

9 Mart 2024

2323

142

Günümüzde toplumun büyük bir kesimine hitap eden her yaştan insanın ilgisini çeken sportif etkinlikler üzerine yapılan konuşmalarda adil oyun, dürüst oyun, oyunun kurallarına uygun davranma, kuralları ihlal etmeme olarak ifade edilen fair-play kavramı ile sportif etkinliklerde ahlaki yönden kabul edilebilir tutum ve davranışlar şeklinde tarif edilen sportmenlik kavramlarını sıkça duymaktayız.

Sportif etkinlikler esnasında fair-play ile sportmenlik kavramlarına uygun davranışlar sergilenmediği zamanlarda ise şiddet ve saldırganlık içeren olaylara tanık olmaktayız. Bu tarz olaylardan dolayı kimi zaman spor yolu ile ulaşılmak istenilen hedeflerden uzaklaşılabilmektedir. Sporda şiddet ve saldırganlığı içeren davranışların temelinde ise psikolojik, sosyolojik, kültürel, toplumsal ve eğitimsel birçok neden bulunmaktadır.

Sporcular ile spor izleyicilerinin fair-playa uygun davranışlar sergilemeleri bunun sonucunda da şiddet ve saldırganlık içeren davranışlardan uzaklaşmaları okullarda ve alt yapılarda verilecek eğitimlerle mümkündür. Bu konuda okullarda yapılan faaliyetlere bakıldığında Millî Eğitim Bakanlığı tüm kademelerde okullarda okutulan derslerin tamamının öğretim programlarında adalet, dostluk, dürüstlük, öz denetim, saygı ve sevgi vb. değerlere yer vermiştir. Bunun yanında ilkokullar ile ortaokullarda öğrencilerin “adil oyun (fair-play) özelliklerini geliştirmeleri”, liselerde ise “adil oyuna (fair-play)” uygun davranışta bulunmaları ve bunu alışkanlık hâline getirmelerinin” Beden Eğitimi ve Spor derslerinin özel amaçları arasında yer aldığını görmek mümkündür. Bu özel amaçlar doğrultusunda da ilkokul 3.sınıfta “Oyun ve fiziki etkinliklerde başarıyı tebrik eder.”, 4. Sınıfta “Oyun ve fiziki etkinliklerde adil oyun anlayışı sergiler.” kazanımlarına, centilmence oyun ve mücadele anlayışının geliştirilmesi hedeflenen ortaokullarda ise 5.sınıfta “Oyun ve etkinliklerde kaybetmeye ve kazanmaya ilişkin uygun davranışlar sergiler.”, 6.sınıfta “Sporlara hazırlayıcı oyun ve etkinliklerde başkalarının haklarına saygı gösterir.”, 7.sınıfta. “Sporlara hazırlayıcı oyun ve etkinliklerde adil oyun anlayışına uygun davranır.”, 8.sınıfta da “Adil oyun anlayışına uygun davranmayı alışkanlık hâline getirir.” kazanımlarına yer verilmiştir. Fair-play ve spor ahlakı üzerine daha fazla kazanıma yer verilen liselerde ise 9. sınıfta “Sporda erdemlilik kavramını açıklar” ile “Spor ve ahlak arasındaki ilişkiyi açıklar”, 10. sınıfta “Sporda adil oyun kavramını açıklar” ile “Sporda ahlaklı olmanın gerekliliğini açıklar.”, 11. Sınıfta “Sporda dürüst olmanın gerekliliğini açıklar.”, “Centilmenlik kavramını açıklar.” ile “Sporda centilmenliğin gerekliliğini ifade eder”. 12 sınıfta ise “Spor kültürü edinilmesi açısından sporda “adil oyunun” önemini açıklar.” kazanımları ile öğrencilerde fair-play konusunda kalıcı ve sürdürülebilir davranışların oluşması hedeflenmiştir.

Milli Eğitim Bakanlığının bu konuda aşama aşama ilerlediğini görmek mümkündür. İlkokul ve ortaokulda fair-play konusunda elde edilerek uygulanan kazanımların lisede devam ettirilmesi amaçlanmıştır. Bu amaçlara rağmen bireylerde kalıcı davranış kalıplarının oluşmaya başladığı ilkokul ve ortaokul dönemlerindeki Beden Eğitimi ve Spor Dersi Öğretim programlarında fair-play konusunda yeterince kazanıma yer verilmediği düşünülmektedir. Ayrıca sporda şiddet ve Saldırganlığı önlemek için alınabilecek tedbirler, sporseverlerin sergilemeleri gereken tutum ve davranışlar hakkında görüş alışverişinde bulunulması hedeflenmesine rağmen “Şiddet” ve “Saldırganlık” konusunda herhangi bir kazanımın olmaması dikkat çekmektedir.

Her ne kadar Millî Eğitim Bakanlığı tarafından fair-play konusunda Beden Eğitimi ve Spor Dersi Öğretim programlarında bahsi geçen kazanımlara yer verilmiş olsa da bu kazanımların öğrencilere uygun bir şekilde aktarılarak onlarda kalıcı davranışların oluşmasında beden eğitimi öğretmenlerine büyük görev düşmektedir. Sınıf içi etkinlikler ile okul içi ve okullar arası spor müsabakalarında kazanmanın her şey olmadığının, kazananı takdir, kaybedeni ise teselli etmenin, fair-play ruhuna uygun yarışmanın bu yaş grubunda benimsetilmesi oldukça önemlidir. Fair-play ruhuna uygun davranışların 12 yıl boyunca okullarda içselleştirilmesi sonucunda sporun her türlü paydaşları tarafından oluşabilecek şiddet ve saldırganlık hareketlerinin önüne geçilebileceği düşünülmektedir. Şiddet ve saldırganlıktan uzak fair-play uygun spor faaliyetlerine tanık olmamız ümidi ile….

Kaynaklar:

Cremades, J. G. (2014). Becoming a sport, exercise, and performance psychology professional: A global perspective. Psychology Press.

Erdemli, A. (1996) İnsan, spor ve olimpizm (Spor felsefesi yazıları). Sarmal Yayınevi.

Milli Eğitim Bakanlığı (2018). Beden eğitimi ve spor dersi öğretim programı (Ortaokul 5, 6, 7 ve 8. Sınıflar). http://mufredat.meb.gov.tr/Dosyalar/2018120201950145-BEDEN%20EGITIMI%20VE%20SPOR%20OGRETIM%20PROGRAM%202018.pdf adresinden alınmıştır.

Milli Eğitim Bakanlığı (2018). Ortaöğretim Beden eğitimi ve spor dersi öğretim programı (9, 10, 11 ve 12. Sınıflar). https://mufredat.meb.gov.tr/Dosyalar/2018120203530835-Beden%20Egitimi%20ve%20Spor%20Dersi%20Ogretim%20Program%C4%B1%20(ORTOGRT)%2020.01.2018.pdf adresinden alınmıştır.

Resim Kaynağı:

https://www.olimpiyatkomitesi.org.tr/